Warszawskie Stare Miasto to historyczne centrum stolicy, które zostało niemal całkowicie odbudowane po zniszczeniach II wojny światowej. W 1980 roku wpisano je na listę UNESCO jako wyjątkowy przykład odtworzenia zabytkowego zespołu miejskiego. Spacer wąskimi uliczkami prowadzi przez kolorowe kamieniczki, średniowieczne mury obronne i place, gdzie historia miesza się z codziennym życiem miasta.
Nie każdy wie, że to, co dziś wygląda jak autentyczna starówka sprzed wieków, w rzeczywistości powstało po 1945 roku. Niemcy doszczętnie zniszczyli tę część Warszawy podczas powstania i po jego upadku. Odbudowa trwała do lat 50. XX wieku i opierała się na przedwojennych fotografiach, rysunkach oraz obrazach Canaletta.
- kolorowe kamienice z XVII i XVIII wieku
- pomnik Syrenki jako symbol Warszawy
- Muzeum Warszawy z fascynującymi ekspozycjami
- Archikatedra św. Jana z historycznymi nagrobkami
- zachowane mury obronne i Barbakan do zwiedzania
Historia odbudowy warszawskiej Starówki
Stare Miasto otrzymało prawa miejskie około 1300 roku i przez wieki stanowiło centrum handlowe i administracyjne Warszawy. Mury obronne z XVI wieku chroniły miasto przed najazdami, a Barbakan – ceglana fortyfikacja z 1548 roku – był przedbramiem prowadzącym do miasta od strony północnej.
Po przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy w 1596 roku, na Placu Zamkowym stanął Zamek Królewski, który stał się siedzibą władców i miejscem obrad sejmu. To właśnie tutaj w 1791 roku uchwalono Konstytucję 3 Maja – pierwszą w Europie.
Zniszczenia wojenne były totalne. W 1944 roku po upadku Powstania Warszawskiego Niemcy systematycznie burzyli miasto kwartał po kwartale. Ze Starego Miasta pozostały zgliszcza i gruz. Odbudowa rozpoczęła się zaraz po wojnie i była wielkim przedsięwzięciem społecznym – mieszkańcy zbierali cegły,architekci studiowali stare plany, a malarze analizowali każdy detal na obrazach.
Warszawskie Stare Miasto to jedyny na świecie przykład niemal całkowitej rekonstrukcji historycznego zespołu miejskiego, który UNESCO uznało za wyjątkowe osiągnięcie. Odbudowa zakończyła się w 1953 roku, a wpisanie na listę światowego dziedzictwa nastąpiło w 1980 roku.
Co zobaczyć na Starym Mieście w Warszawie
Serce Starego Miasta to Rynek – prostokątny plac otoczony kolorowymi kamieniczkami z XVII i XVIII wieku. Pośrodku stoi pomnik Syrenki, symbolu Warszawy. Wokół rynku działają restauracje, kawiarnie i galerie sztuki. Kamienice przy Rynku Starego Miasta 28-42 mieszczą Muzeum Warszawy z ekspozycjami poświęconymi historii miasta.
Ulica Świętojańska prowadzi z Placu Zamkowego na Rynek. Przy tej niewielkiej uliczce stoi Archikatedra św. Jana – najstarsza świątynia w Warszawie, gdzie odbywają się najważniejsze uroczystości państwowe. Wnętrze katedry kryje groby książąt mazowieckich i nagrobki wybitnych Polaków.
Barbakan to jedna z niewielu zachowanych tego typu fortyfikacji w Europie. Ceglana, półokrągła budowla z strzelnicami artyleryjskimi była częścią murów obronnych. Dziś można przejść po fragmentach tych murów i wejść do środka, gdzie Muzeum Warszawy przygotowało wystawę o historii fortyfikacji. Zwiedzanie wnętrz Barbakanu trwa około 15 minut i jest dostępne tylko w sezonie letnim (od 21 maja do 30 września). Przejście przez bramę i spacer po murach są bezpłatne przez cały rok.
Zamek Królewski – główna atrakcja Starego Miasta
Zamek Królewski dominuje nad Placem Zamkowym i jest jednym z najważniejszych obiektów muzealnych w Warszawie. Wnętrza odtworzono w latach 70. XX wieku, odwzorowując wystrój z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zwiedzanie prowadzi przez reprezentacyjne apartamenty królewskie, Sale Sejmowe i Galerię Malarstwa.
Można zobaczyć Salę Balową, Salę Tronową z obrazami Canaletta przedstawiającymi przedwojenną Warszawę, Salę Marmurową czy Kaplicę Królewską. W zbiorach znajdują się dzieła Rembrandta i Bacciarellego. Zwiedzanie głównej trasy zajmuje około 60 minut, choć warto zarezerwować 2 godziny na spokojne obejrzenie ekspozycji.
Ceny biletów do Zamku Królewskiego:
- Trasa Królewska (Apartament Wielki i Królewski, Galeria, Sale Sejmowe): 50 zł normalny, 40 zł ulgowy
- Pałac pod Blachą (Apartament Księcia Józefa Poniatowskiego): około 30-40 zł
- Bilet łączony (kilka tras): około 90-95 zł
- Dzieci i młodzież do 16 lat (obywatele UE): 1 zł
- W środy wstęp bezpłatny na wybraną trasę (Apartamenty Królewskie od Galerii Owalnej)
Godziny otwarcia Zamku Królewskiego: wtorek-niedziela 10:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:00), poniedziałek nieczynne. Bilety można kupić online przez system rezerwacji lub w kasie na miejscu.
Na Placu Zamkowym stoi Kolumna Zygmunta III Wazy – najstarszy świecki pomnik w Warszawie, wzniesiony w 1644 roku. To stąd rozpoczyna się Trakt Królewski prowadzący przez Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat aż do Wilanowa.
Muzeum Warszawy i inne atrakcje kulturalne
Muzeum Warszawy zajmuje 11 historycznych kamienic przy Rynku Starego Miasta. Ekspozycje pokazują dzieje miasta od średniowiecza po czasy współczesne, z osobnym działem poświęconym odbudowie po wojnie. Muzeum organizuje też wystawy czasowe związane z warszawską historią i kulturą.
Godziny otwarcia Muzeum Warszawy: wtorek-piątek 9:00-17:00 (czwartek do 19:00), sobota-niedziela 11:00-18:00, poniedziałek nieczynne. Cena biletu: 25 zł, w czwartki wstęp bezpłatny.
Warto też zajrzeć do Muzeum Cechu Rzemiosł Skórzanych przy ulicy Wąski Dunaj 10, które pokazuje warsztat szewski z XIX wieku i historię rzemiosła skórzanego w Warszawie. Wstęp jest bezpłatny (poniedziałek, środa, czwartek 10:00-15:00).
Dla kogo jest Stare Miasto
Warszawska Starówka przyciąga wszystkich – rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spacerów bez ruchu samochodowego, miłośnicy historii mają do dyspozycji muzea i zabytki, a osoby szukające klimatycznych miejsc docenią restauracje i kawiarnie w zabytkowych piwnicach.
Starówka obejmuje zaledwie 15 ulic i 3 place, więc jest niewielka w porównaniu z innymi europejskimi starymi miastami. Można ją przejść wzdłuż i wszerz w 20-30 minut, ale warto przeznaczyć co najmniej 2-3 godziny na spokojne zwiedzanie. Z wejściem do Zamku Królewskiego trzeba liczyć się z 4-5 godzinami.
Uliczki są brukowane, więc wygodne obuwie to podstawa. Osoby poruszające się na wózkach mogą mieć trudności z niektórymi fragmentami – szczególnie Barbakan nie jest dostępny dla wózków inwalidzkich.
Co roku na Starym Mieście odbywają się Jarmarki Bożonarodzeniowe, gdzie można kupić tradycyjne polskie ozdoby świąteczne i regionalne przysmaki. W okresie przedświątecznym na Placu Zamkowym stoi gigantyczna choinka.
Praktyczne informacje – jak dojechać i gdzie zaparkować
Stare Miasto jest zamknięte dla ruchu samochodowego (z wyjątkiem taksówek). Najlepiej dojechać komunikacją miejską – w okolicy zatrzymuje się 8 linii tramwajowych i tyle samo autobusowych.
Dojazd tramwajem: linie 13, 20, 23, 26 – przystanek „Stare Miasto 01”
Dojazd autobusem: linie 111, 116, 128, 160, 175 – przystanki w rejonie Placu Zamkowego
Dojazd metrem: linie M1 i M2 – stacja „Ratusz Arsenał” (około 10 minut spacerem do Starówki)
Bilet komunikacji miejskiej obowiązuje we wszystkich środkach transportu (tramwaje, autobusy, metro, pociągi podmiejskie). Warto kupić bilet dobowy za około 15-20 zł, który daje nielimitowane przejazdy.
Parking: Wokół Starówki są płatne miejsca postojowe w strefie parkowania oraz parkingi podziemne. Najbliższy parking znajduje się przy Placu Bankowym (około 1,5 km od Starego Miasta, 10-15 minut spacerem). W weekendy parkowanie jest bezpłatne. Można też zostawić auto przy ulicach okalających Starówkę, ale miejsca są trudno dostępne ze względu na duże zainteresowanie.
Ile kosztuje zwiedzanie Starego Miasta
Spacer po uliczkach, Rynku i wokół murów obronnych jest całkowicie bezpłatny. Płaci się tylko za wejście do obiektów muzealnych:
- Zamek Królewski: 50 zł (trasa podstawowa), środy bezpłatnie na wybraną trasę
- Muzeum Warszawy: 25 zł, czwartki bezpłatnie
- Barbakan (sezon letni): bilety w kasie Muzeum Warszawy
- Muzeum Cechu Rzemiosł Skórzanych: bezpłatnie
Dzieci do 16 lat (obywatele UE) mają zniżkę do 1 zł w większości obiektów. Warto sprawdzić aktualne ceny na stronach poszczególnych instytucji, bo mogą się zmieniać sezonowo.
Restauracje i kawiarnie na Rynku są droższe niż w innych częściach miasta – kawa to koszt 12-18 zł, obiad 40-80 zł. Ceny w sklepach z pamiątkami też bywają zawyżone, więc warto porównać oferty.
Stare Miasto w Warszawie można zwiedzać przez cały rok. Latem działa pełna oferta muzealna i można wejść do Barbakanu, zimą jest mniej turystów i łatwiej o spokojny spacer. Najlepsze godziny na wizytę to ranek (9:00-11:00), kiedy tłumy jeszcze nie dotarły, lub wieczór, gdy zapada zmrok i włączają się lampiony oświetlające kamieniczki.